Ta strona używa plików Cookies. Korzystanie z niej oznacza zgodę na używanie Cookies, zgodnie z ustawieniami swojej przeglądarki. Dowiedz się więcej

OGÓLNOPOLSKI INFORMATOR OSOBY (NIE) PEŁNOSPRAWNEJ, MAJ 2005 NR 5(68)

SOL a stopa cukrzycowa

Wstęp

Chodzenie to czynność, której prawie wszyscy nauczyliśmy bez większego wysiłku w wieku 1 roku, a teraz wykonujemy ją niemal odruchowo, nie doceniając łatwości wykonania każdego kroku. Sytuacja zmienia się jednak diametralnie, jeśli chodzenie przysparza nam ból lub też trzeba się go nauczyć od nowa, często nawet już w dorosłym życiu. Wówczas każdy, nawet najmniejszy krok jest wysiłkiem, a tym samym dużym sukcesem. Tę wartość poznają przede wszystkim osoby po amputacji oraz pacjenci cierpiący na zespół stopy cukrzycowej.

Skandynawskie Laboratorium Ortopedyczne (SOL-Polska) od 1994 r. prowadzi serwis protetyczno-ortotyczny w Szwecji, a od 1999 r. w Polsce (oddziały: Łódź, Tarnowskie Góry, Warszawa). Wieloletnie doświadczenie i codzienny kontakt z pacjentami pozwala wyciągnąć konkretne wnioski wskazujące na istnienie znacznych różnic między Szwecją a Polską w dziedzinie ortopedii, leczeniu zespołu stopy cukrzycowej oraz w podejściu do amputacji jako zabiegu. Ponadto w polskim społeczeństwie pokutuje wiele mitów odnośnie życia osób niepełnosprawnych i codziennego funkcjonowania osób amputowanych z protezą.

Niewątpliwie utrata kończyny jako nagła zmiana w wyglądzie jest wielkim szokiem, wprowadza w życie wiele zmian, dotyka silnie poczucia własnej wartości i niejednokrotnie jest przyczyną załamania psychicznego czy depresji. Tym bardziej ważny jest fakt, że wielu amputacjom można zapobiec.

Program profilaktyki stopy cukrzycowej

Najczęstszym powodem amputacji są choroby naczyń obwodowych, cukrzyca oraz nowotwory. Osoby, które straciły kończynę w wyniku nagłego wypadku, stanowią tylko kilka procent ogółu wszystkich amputacji. Według szacunków ok. 40-60% wszystkich nieurazowych amputacji kończyn dolnych dokonuje się u pacjentów z problemami cukrzycowymi, a przy tym schorzeniu szczególnie dużą rolę odgrywa profilaktyka, która odpowiednio wcześnie podjęta może uratować kończynę. Świadomość tego faktu była impulsem działań Skandynawskiego Laboratorium Ortopedycznego, które rozpoczęło aktywne działania na rzecz profilaktyki stopy cukrzycowej – tematu, jak przyznaje wielu lekarzy, dotychczas w Polsce zaniedbanego. Początkiem było zorganizowanie w styczniu 2005 r. konferencji w Katowicach i Łodzi poświęconych tej problematyce. Udział wzięło ponad 200 lekarzy, zarówno chirurgów, diabetologów, podiatrów, ortopedów jak i rehabilitantów oraz fizjoterapeutów. Wysoką rangę wydarzenia podkreślał fakt, iż patronat nad konferencją objęła Międzynarodowa Organizacja Zrzeszająca Protetyków i Ortotyków (ISPO) oraz Polskie Towarzystwo Diabetologiczne – oddział łódzki oraz śląski. Prelegentami były wybitne autorytety szwedzkiego środowiska medycznego – prof. Anders Stenström (chirurg ortopeda) i Bengt Soderberg (protetyk, ortotyk, prezes szwedzkiego oddziału ISPO) oraz Paweł Stęsicki (protetyk, pracownik SOL).

Zorganizowanie kongresu o stopie cukrzycowej podyktowane było potrzebą, która wyłaniała się z obserwacji i badań medycznych. Szacuje się, że w najbliższych latach nastąpi wzrost zachorowań na cukrzycę o 170 % w krajach rozwijających się i o 42 % w krajach rozwiniętych. Według prognoz w 2025 r. będzie 300 mln osób dorosłych chorych na cukrzycę, w tym 76% zachorowań w krajach rozwijających się. W Szwecji od wielu lat prowadzi się bardzo zaawansowane działania, które przynoszą ulgę pacjentom oraz pomagają zrozumieć przebieg choroby. Do najważniejszych i najgroźniejszych powikłań cukrzycy należy zespół stopy cukrzycowej. Powikłania dotyczą: naczyń krwionośnych, nerwów, mięśni, skóry oraz kości stopy. Pojawiają się zaburzenia czucia w stopie, ograniczenie ruchomości stawów oraz zaburzenia ukrwienia, co utrudnia gojenie się wszelkich ran i obtarć. Samo badanie farmakologiczne okazuje się często niewystarczające. Jak przy każdym schorzeniu, tak i przy stopie cukrzycowej – najważniejsze jest zapobieganie. Warto dodać, że koszty profilaktyki stopy cukrzycowej i wczesnej interwencji są relatywnie niskie w porównaniu z kosztami leczenia owrzodzeń stóp czy amputacji.

Na czym polega realizowany przez SOL-Polska program zapobiegania komplikacjom stopy cukrzycowej? Przede wszystkim na stworzeniu zespołów ds. opieki nad pacjentami z problemem stopy cukrzycowej. W skład takiego zespołu powinni wchodzić: diabetolog/internista, chirurg ortopeda, protetyk/ortotyk, podiatra, pielęgniarka diabetologiczna. Pierwszy taki zespół powstanie w Łodzi, a następny - na Śląsku (z racji posiadania tam własnych oddziałów firmy), ale celem jest powołanie takich zespołów przy klinikach w dużych miastach w całym kraju. Bazą wdrażania tego programu jest doświadczenie szwedzkich specjalistów. W Szwecji program działa bowiem od 20 lat przynosząc bardzo dobre efekty, co potwierdzają obiektywne analizy i badania. Celem Skandynawskiego Laboratorium Ortopedycznego jest wprowadzenie tych standardów w profilaktyce i leczeniu, tak aby pacjenci w Polsce mieli dostęp do odpowiedniego zaopatrzenia ortopedycznego. SOL-Polska zajmuje się zatem wykonywaniem indywidualnego zaopatrzenia ortopedycznego dla pacjentów z problemem stopy cukrzycowej - ortez, wkładek, sandałów. Udowodniono, iż w 60-85% przypadków odpowiednie obuwie może zapobiec ponownemu wystąpieniu owrzodzeń stopy.

Dane dotyczące zespołu stopu cukrzycowej są alarmujące.

- na owrzodzenie stóp cierpi 4-10% diabetyków,

- 85% amputacji kończyn dolnych u diabetyków jest poprzedzonych owrzodzeniem stóp,

- 80% owrzodzeń stóp jest następstwem urazu zewnętrznego – najczęściej źle dobranego obuwia.

Tych urazów można uniknąć poprzez stosowanie odpowiedniego obuwia i wkładek ortopedycznych. Specjalne zaopatrzenie ortopedyczne może też przyspieszyć gojenie sie ran, powstrzymać nawrót owrzodznia stóp oraz zapobiec utracie kończyny.

Po amputacji

Oczywiście nie wszystkim amputacjom można zapobiec, zabieg ten jest jednak ratującą życie ostatecznością w leczeniu stopy cukrzycowej. Niewiedza i nieświadomość ludzi po amputacji powodują bardzo często lęk, czego efektem jest wybór poruszania się za pomocą wózka inwalidzkiego lub leżenie w łóżku rezygnując w ten sposób z czynności, które wykonywano przed utratą kończyny. Często decyzję o protezowaniu odkłada się na późniejszy czas, co jest dużym błędem, ponieważ przy wszelkiego rodzaju amputacjach wskazane jest jak najszybsze rozpoczęcie rehabilitacji. Technologia wykonywania zaopatrzenia ortopedycznego jest dzisiaj bardzo zaawansowana i nadal się rozwija. Dobra proteza i chęć wykorzystania jej wszystkich możliwości (co wiąże się z konsekwencją w nauce chodzenia) gwarantują niezależność, a w wielu przypadkach powrót do życia zawodowego. W SOL-Polska wykonuje się protezy z komponentów sprowadzanych z całego świata. Pacjenci mają w związku z tym duży wybór technicznych wariantów zaopatrzenia, dobieranego jednak zawsze indywidualnie. Naturalnie jest to kwestia bardzo indywidualna, ale w protezie można chodzić, biegać, tańczyć, prowadzić samochód, uprawiać sport lub…zdobyć dwa bieguny Ziemi w ciągu jednego roku, co pokazał nam Jaś Mela – nastoletni chłopiec, który kilka lat temu stracił prawe przedramię i lewe podudzie. Skandynawskie Laboratorium Ortopedyczne jest wykonawcą i sponsorem nowoczesnej protezy dla Jasia – towarzysza w wyprawie Marka Kamińskiego. Utrata kończyny nie musi zatem oznaczać całkowitej zmiany planów życiowych i marzeń, rezygnacji ze swych zainteresowań. Większość z pojawiających się trudności można przezwyciężyć, ucząc się funkcjonowania z protezą. Życie po amputacji z protezą otwiera bowiem nowe możliwości, a przeszkody w wielu przypadkach tkwią w nas samych a nie w faktycznych barierach.

Podsumowanie

Działania takie jak konferencja zorganizowana przez SOL-Polska mają na celu podnoszenie świadomości pacjentów i lekarzy, zwiększanie roli profilaktyki w leczeniu cukrzycy, a tym samym zmniejszanie liczby amputacji kończyn, która powinna być ostatecznością. Uświadomienie zagrożenia wynikającego z zaniedbań zespołu stopy cukrzycowej ma głęboki sens. Jest to bowiem poważny problem społeczny i tylko współpraca lekarzy wielu specjalizacji oraz profilaktyka mogą zapobiec wielu amputacjom u diabetyków. Każda uratowana kończyna jest sukcesem programu.